LOTO (Lockout/Tagout), Türkçede EKED – Enerji Kontrolü Etiketleme ve Kilitleme, bakım ve onarım sırasında makinenin enerjisinin kesilip kilitlenmesini ve bu durumun etiketle duyurulmasını sağlayan güvenlik prosedürüdür. Bu rehberde prosedürün adımlarını ve her adımda hangi ekipmana ihtiyaç duyulduğunu özetledik.
LOTO neden zorunlu?
Bakım sırasında yaşanan ciddi kazaların önemli bir kısmı, kapatıldığı düşünülen bir makinenin başkası tarafından yeniden çalıştırılması ya da sistemde kalan enerjinin (basınç, yay, yerçekimi, kapasitör) beklenmedik şekilde açığa çıkmasıyla olur. ABD'de OSHA 29 CFR 1910.147 standardı, Türkiye'de ise iş ekipmanlarının kullanımına ilişkin mevzuat, işverenden bu riskleri kontrol altına alan yazılı bir enerji kontrol prosedürü bekler.
Enerji kaynakları
- Elektrik: panolar, şalterler, devre kesiciler, fişler.
- Mekanik: dönen parçalar, yaylar, volanlar.
- Hidrolik ve pnömatik: basınçlı yağ ve hava hatları.
- Kimyasal ve termal: buhar, sıcak akışkan ve gaz hatları.
- Yerçekimi: askıda kalan yükler, presler.
6 adımda LOTO prosedürü
- Hazırlık: Ekipmanın tüm enerji kaynaklarını ve izolasyon noktalarını belirleyin.
- Bildirim: Operatörleri ve etkilenecek çalışanları duruş hakkında bilgilendirin.
- Kapatma: Ekipmanı normal durdurma prosedürüyle kapatın.
- İzolasyon: Şalterleri açın, vanaları kapatın, fişleri çekin; enerjiyi kaynağından kesin.
- Kilitleme ve etiketleme: Her çalışan izolasyon noktasına kendi kişisel kilidini ve üzerinde adı yazan etiketi takar.
- Doğrulama: Kalan enerjiyi boşaltın ve ekipmanı çalıştırmayı deneyerek sıfır enerji durumunu teyit edin.
Çalışma bittiğinde kilitler yalnızca takan kişi tarafından sökülür; alan kontrol edilir ve çalışanlar bilgilendirildikten sonra enerji verilir.
Hangi adımda hangi ekipman?
- Kişisel kilit: Emniyet asma kilitleri – her çalışana kendi anahtarı olan bir kilit.
- İzolasyon cihazı: şalter kilitleri, vana kilitleri, fiş ve pnömatik kilitler, kablo kilitleri.
- Grup çalışması: çoklandırıcılar ve grup kilit kutuları.
- Bilgilendirme: tehlike uyarı etiketleri.
- Düzen: LOTO istasyonları ve hazır setler.
Renk kodlaması
Asma kilitlerin rengi tesis içinde bir anlam taşımalıdır: örneğin kırmızı kişisel kilit, sarı bakım ekibi, mavi elektrikçiler, yeşil üretim. Önemli olan, kodlamanın yazılı prosedürde tanımlanması ve herkes tarafından bilinmesidir. Emniyet asma kilitlerimiz 8 renkte sunulur.
Sık yapılan hatalar
- Sadece etiket kullanıp kilit takmamak.
- Bir kilidin anahtarının birden fazla kişide bulunması.
- Doğrulama adımını atlamak.
- Grup çalışmasında herkesin kendi kilidini takmaması.
Tesisiniz için doğru ekipmanı seçmekte zorlanıyorsanız bize ulaşın; şalter veya vana fotoğrafı üzerinden de yardımcı oluyoruz.